Veel mensen proberen hun slaaptekort van de werkweek in het weekend goed te maken door langer uit te slapen. Dat klinkt logisch. We spreken tenslotte over een slaapschuld. Maar dat woord zet ons op het verkeerde been, legt slaapexpert Floris Wouterson uit.
„Tijdens iedere nacht vinden belangrijke herstelprocessen plaats, zoals geheugenverwerking, weefselherstel en het opruimen van afvalstoffen in de hersenen. Mis je die slaap, dan kun je deze processen niet simpelweg op zaterdag alsnog uitvoeren.
Herstel lastiger dan je denkt
Langer slapen in het weekend kan je vermoeidheid verminderen en een deel van de achterstand compenseren, maar de herstelprocessen die je eerder hebt gemist, komen niet meer terug. Na één nacht zonder slaap kunnen sommige hersenfuncties zelfs na vier herstelnachten nog niet volledig terug zijn op het oude niveau.
Ons brein houdt bovendien als het ware bij hoeveel slaap het tekortkomt. Daardoor kan het in de volgende nachten meer diepe slaap of REM-slaap produceren. Dat helpt bij het herstel, maar betekent niet dat alles wat eerder is gemist alsnog wordt ingehaald. En juist in het weekend maken we het onszelf vaak nog lastiger.
We gaan later naar bed, eten laat, snacken, drinken alcohol en slapen de volgende ochtend uit. Dat voelt als herstellen, maar voor je biologische klok is het een monsterklus om dit weg te werken.
Sociale jetlag
Chronobioloog Till Roenneberg liet zien dat grote verschillen tussen je doordeweekse en weekendse slaaptijden leiden tot sociale jetlag. De slaapkwaliteit is daardoor slechter, ongeacht hoeveel uur je uiteindelijk slaapt. De grootste winst zit misschien niet eens in langer slapen, maar in regelmatig slapen. Steeds meer onderzoek laat zien dat een vast slaapritme een van de krachtigste voorspellers is van een goede gezondheid.
Slaap in het weekend gerust een halfuur tot hooguit drie kwartier langer uit. Daar kan je lichaam meestal prima mee overweg. Maar zorg er vooral voor dat je gedurende de week je slaapbehoefte dekt. Slaap is geen spaarrekening die je op zaterdag kunt aanvullen. Het is eerder een tuin. Geef je planten een week geen water, dan red je ze niet door er in het weekend zeven emmers tegelijk overheen te gooien.”
