In Spreekuur beantwoorden medisch specialisten vragen van lezers. Deze keer: ’Mijn horloge zegt dat ik slecht heb geslapen, terwijl ik me eigenlijk best goed voel. Moet ik mijn smartwatch geloven of mijn eigen lichaam?’ Slaapexpert Floris Wouterson geeft antwoord.
Het is een vraag die ik regelmatig krijg en het korte antwoord is: geloof nooit blind één getal.
We meten onszelf namelijk massaal. Slaapduur, diepe slaap, rusthartslag en misschien zelfs HRV, (Heart Rate Variabiltiy) oftewel de variatie in tijd tussen twee hartslagen. Dat laatste is een interessante waarde. HRV vertelt namelijk iets over hoe flexibel je autonome zenuwstelsel schakelt tussen belasting en herstel.
Zoektocht naar perfecte slaapdata
Maar daar gaat het ook mis. In 2017 beschreven Amerikaanse slaapwetenschappers voor het eerst orthosomnia: mensen die zo gefixeerd raken op perfecte slaapdata dat die zoektocht juist hun slaap begint te verstoren.
Dat levert een merkwaardige tegenstelling op. Uit tientallen jaren onderzoek weten we dat slaapproblemen vaker voorkomen bij mensen met een lagere opleiding of lager inkomen. Tegelijkertijd worden wearables juist vaker gekocht door hoger opgeleiden en mensen met hogere inkomens. En juist binnen deze opvallend kleinere groep ontstaat dus dit moderne slaapprobleem: orthosomnia.
Placebo-effect
Je ziet een lage HRV, denkt dat je slecht hersteld bent en begint je ook zo te voelen. Dit terwijl HRV sterk verschilt per persoon, leeftijd, stressniveau, training en zelfs per nacht. Trends zijn veel belangrijker dan één losse score. Daar komt nog iets bij: het placebo- en nocebo-effect.
Verwachtingen beïnvloeden hoe we ons voelen. Zie je ’s ochtends een groene slaapscore, dan stap je misschien met vertrouwen uit bed. Zie je rood en een lage HRV, dan kan het omgekeerde gebeuren: je gaat je slechter voelen omdat je dénkt dat je slecht hersteld bent. Je wearable meet dan niet alleen je nacht, maar beïnvloedt ongemerkt ook je dag.
Dus ja, meet gerust. Maar gebruik je smartwatch als kompas, niet als scheidsrechter. Want zodra je horloge bepaalt hoe jij je hoort te voelen, is misschien niet je slaap het probleem, maar je relatie met je data. En eerlijk gezegd: sommige mensen kijken vaker naar hun smartwatch dan naar hun partner (LOL).
