Ze sliep zelf ’sinds haar geboorte’ al slecht, werd eerst psycholoog en legde zich daarna toe op slaapproblemen. Slaapexpert Annelies Smolders wil dat we liever worden voor onszelf als we weer eens wakker schrikken om vier uur ’s nachts. ’Aanvaarden dat je wakker ligt, is al een enorme stap.’
Als zachtjes indommelen en diep doorslapen niet lukt, kan het je breken, tot wanhoop drijven, langzaamaan doen wegkwijnen, emotioneel doen crashen. En je voelt je zo verdomd alleen als je om halfdrie ’s nachts naar het plafond ligt te staren.
„Je bent minder alleen dan je denkt”, zegt Annelies Smolders. Ze is psychologe, slaapexpert, oprichter van het onlineplatform Start To Sleep en schrijfster van Het boek waar je van in slaap valt, met praktische tips voor betere slaapgewoontes en een vastere nachtrust. „En één op de tien mensen slaapt chronisch slecht.”
Je zegt dat je zelf al nagenoeg je hele leven slecht slaapt.
„Ik heb er vroeger, toen ik klein was, nooit bij stilgestaan. Maar ik sliep toen dus heel slecht. Ik heb eindeloos veel kinderfoto’s in familiealbums waarop ik overdag op de bank lig te slapen, schoolreisfoto’s van mijn klasgenoten in de bus waarop ik aan het slapen ben. Overdag sliep ik bij waar ik kon. En ’s nachts sliep ik niet. Dan ging ik aan de kamerdeur staan bij mijn ouders en vragen: Mama, papa, wat gaan we doéééén? Ze hebben me al heel vroeg geleerd hoe ik zelf in de woonkamer de tv aan kon zetten. Ik mag zeggen dat ik de eerste helft van mijn leven bijna nooit goed geslapen heb.”
Hoe houdt een mens dat vol?
„Ik heb pas tijdens mijn studententijd gezien dat het ook anders kon. Wanneer ik met mijn vrienden op stap ging, merkte ik dat zij na een nachtje uitgaan op hun gemak tot ’s middags in bed konden blijven liggen. Bij mij ging dat niet: als we om vier uur ’s ochtends thuiskwamen, kon ik maximaal nog een uurtje of twee slapen en dan was ik klaarwakker. Zo bouwde ik een gigantisch slaaptekort op, waardoor ik moeite had tijdens de lessen, enzovoort. Ik ben dus pas jaren later mijn eigen slaapproblemen beginnen te ontrafelen. Daardoor heb ik nu het gevoel dat ik die eerste helft van mijn leven onder water heb geleefd, of onder een stolp.”
Je schrijft in je boek dat je zelf ’in een week tijd’ van je probleem bent afgekomen.
„Ik heb het licht gezien toen ik in Barcelona een lezing ben gaan volgen van de Canadese expert Charles Morin. Mijn mond viel open toen ik hem bezig hoorde en ik besefte toen ook dat iederéén opnieuw kan leren slapen. Slaaptherapie zal meestal zes, zeven weken duren. Maar het meeste effect is er in één belangrijke week. ’Slaapdeprivatie’ is daarbij heel belangrijk. Dat woord klinkt nogal eng en negatief, dus ik noem het liever ’tijdelijke bedtijdbeperking’.
Ik ben zelf bijvoorbeeld van nature echt een ochtendtype, altijd vroeg wakker en actief, en daardoor krijg ik in de winter, als het vroeg donker wordt, al heel vroeg op de avond een slaperigheidspiek. Ik kroop vroeger al bij die eerste piek in bed, met als gevolg dat ik later in de nacht dan weer uren wakker lag.”
„Slaapdeprivatie verandert dat patroon. Bij iemand die al een tijdlang maar vijf uur per nacht meer slaapt, terwijl het vroeger zeven uur was, gaan we bijvoorbeeld een week proberen om hem twee uur later naar bed te laten gaan. Dat is beter dan die slapeloosheid te cultiveren en je de hele tijd zenuwachtig te liggen maken in bed, omdat je niet goed slaapt. Je gaat snel merken dat je slaap zich weer herstelt en dat je daarna weer goed inslaapt en doorslaapt. En daarna kan je dan je slaaptijd weer uitbreiden.”
„Dat combineren we met stimuluscontrole. Daarbij is het idee dat je aanvaardt dat je wakker ligt. Lig je wakker, dan sta je op, ga je uit de slaapkamer en doe je even iets anders tot je weer slaperig bent. Je aanvaardt voor jezelf: oké, die slapeloosheid is er nu. Dat is beter dan in bed blijven en je hoofd laten vollopen met de gedachte: Help, het lukt weer niet.”
Veel slaapproblemen beginnen bij dat liggen piekeren. Jij noemt dat je ’innerlijke Magda’ die spreekt.
„Ja, dat is je hoofd, je verstand, het stemmetje diep in jezelf dat je voortdurend zegt dat je je best moet doen in het leven, dat je moet presteren, opruimen, goed voor de dag moet komen, scoren. Ik heb haar inderdaad Magda genoemd. (lacht) Diep vanbinnen zijn we allemaal perfectionisten, dat is ons vaak zo van kinds af aan aangeleerd. Je wilt dat ook toepassen op je slaap en dan loopt het vaak fout, want slaap laat zich niet zomaar temmen of in perfect afgelijnde schema’s gieten.”
„Ik weet nog dat ik vroeger zelf wakker schrok – ik woonde toen nog boven mijn psychologenpraktijk – en dat ik toen meteen begon te denken over hoe ik mijn praktijk mooier kon maken door alles te schilderen. Mijn innerlijke Magda zei: dan kan je maar beter direct vroeg opstaan, en al nadenken over welke kleur de muren moeten krijgen. Dat heb ik dus nog staan doen, voor dag en dauw. En de dag erna wil Magda dan dat je netjes vroeger gaat slapen, omdat je al zo vroeg op was om productief te zijn ’s ochtends. Dat lijken allemaal ’verstandige’ keuzes, maar zo raak je zeker in een negatieve spiraal van weinig slapen.”
Dus Magda moet nu zwijgen in huize Annelies Smolders?
„Dat niet, ze mag zeker nog meepraten. Maar mijn buikgevoel en mijn lijf hebben ook nog iets te zeggen. Ik laat mijn leven niet meer runnen door mijn hoofd alleen. Ik kan het iedereen aanraden om het ook zo te doen. Het hoeft niet de naam ’Magda’ te zijn: ik vond die naam voor mij goed, omdat het een lief klinkende naam is, van een deel van mijn persoonlijkheid dat heel keurig en nauwgezet is. Magda mag nog aan tafel zitten bij mijn beslissingen, maar ze heeft het alleenrecht niet meer.”
Je bent begonnen als psychologe. Waarom heb je je focus verlegd naar slaaptherapie?
„In mijn praktijk viel al op hoe gigantisch véél mensen slecht slapen. En als je niet goed slaapt, ben je korter van stof, sneller boos, huil je makkelijker, kom je niet uit je woorden. Het is moeilijk om mensen te helpen die in relatieproblemen zitten of die met depressie of burnout kampen, als slecht slapen daar eerst nog zo in de weg zit. Als psychotherapeute was ik soms ook twee jaar lang iemand aan het begeleiden. Nu begeleid ik mensen online: ik laat hen slaapdagboeken invullen en hou videogesprekken. Na zes weken slaapt tachtig procent weer normaal. Dat verschil in aanpak en concrete resultaten is dus groot. Je ziet mensen zich zo snel weer beter voelen, je ziet die opklaren.”
Hoe radeloos zijn mensen die bij jou aankloppen?
„Het gaat soms erg ver. Mensen die ooit een week lang heerlijk geslapen hebben op vakantie in Griekenland en die dan hemel en aarde bewegen om dát bed, die lakens, dát matras vanuit Griekenland ook thuis te krijgen. Waarna ze daar de hele nacht wakker in liggen.”
„Er was een oudere heer die elke avond zijn vrouw rondreed in de auto, omdat dat de enige plek was waar ze in slaap kon vallen. Dan kwamen ze thuis aan, draaide hij de stoel achteruit, legde hij een dekentje en sliep zijn vrouw de hele nacht in de garagebox.”
Je bent zelf een ochtendtype. Steekt de slapeloosheid bij jou soms nog de kop op?
„Ja, zoals nu: het begin van de wintertijd. Door dat uur verschil ben ik altijd een tijdje ontregeld en ben ik elke dag om vijf uur wakker in plaats van om zes uur. Ik pak dat aan door een lichtbril te dragen. Die produceert een fel licht van zo’n 10.000 lux. Die zet ik dus een halfuurtje op als het vroeg donker is door het winteruur. Daardoor verschuift mijn slaperigheidspiek naar later op de dag. En zo kom ik uit die vicieuze cirkel dat ik anders weer nog vroeger ga slapen omdat ik moe ben, maar ook vroeg wakker word, enzovoort.”
„Mijn situatie is het spiegelbeeld van wat je vaak ziet bij pubers, en zeker bij gamers. Die komen ’s avonds hun bed niet in en daardoor ’s ochtends hun bed niet uit. Zij moeten ’s ochtends de bril opzetten, waardoor hun brein het signaal krijgt dat de dag is begonnen.”
Is onze slaaphygiëne verslechterd de afgelopen jaren?
„Ik vind het alarmerend, en vooral sinds covid is er veel verschoven. We zijn ons gaan terugtrekken in ons huis. Voor volwassenen vertaalt zich dat in bingewatchen tot ’s avonds laat, bij jongeren in gamen en op social media zitten. Eindeloos scrollen op Tiktok in dat blauwe licht, dat is funest. Je moet kunnen afbouwen voor je gaat slapen, je dag afronden. Dat zijn we verleerd.”
Een slaappilletje nemen tegen die wakkere uren, dat is absoluut te mijden, schrijf je.
„Kijk, als je thuis al een paar jaar een doosje hebt liggen met nog een paar van die pilletjes en je neemt om de zoveel maanden eens een halfje, dan ga ik je dat niet kwalijk nemen. Maar als je elke dag een pilletje moet nemen, dan moet je beseffen dat je verslaafd bent, en dan is je biologische klok ontregeld. Dan moet je hulp zoeken.”
„Een slaappil is geen geneesmiddel. Je zal nog altijd evenveel wakker liggen, maar het pilletje tast je geheugen aan, zodat je je die wakkere momenten niet meer zal herinneren. Slaaptherapie zal altijd uitgaan van de afbouw van slaapmedicatie. De beste dosis is nog altijd 0,000 gram.”
Bron: Telegraaf

